«Εγκληματική η κατεδάφιση της κλινικής του αείμνηστου Χρήστου Καρβούνη»

Θα θέλαμε να καταγγείλουμε την απόφαση για κατεδάφιση του διώροφου κτιρίου στην γωνία Κων/νου Παλαιολόγου & Όθωνος Αμαλίας γνωστό σαν την παλιά Νομαρχία και κλινική του Χρήστου Καρβούνη στη Σπάρτη και κατόπιν να ευχαριστήσουμε θερμά το συνάδελφο αρχιτέκτονα κ. Γ. Γιαξόγλου για την επιστολή ύστατης έκκλησης που δημοσίευσε στην ιστοσελίδα notospress.gr , χωρίς την οποία δεν θα γνωρίζαμε το θέμα. Η υψηλή αρχιτεκτονική και ιστορική αξία του κτιρίου καθιστά την απόφαση για την κατεδάφισή του εγκληματική. Η κατεδάφιση αποτελεί ένα τρανταχτό δείγμα μιας χρεοκοπημένης πολιτικής και αισθητικής που χρέωσε και συνεχίζει από ότι φαίνεται να χρεώνει ανεπανόρθωτα το αστικότοπίο στον Ελλαδικό χώρο αλλά και την πόλη της Σπάρτης.

Μια και το κτίριο της κλινική Χ. Καρβούνη για εμάς τους νεώτερους ήταν γνωστό ως η παλιά Νομαρχία (αγνoούσαμε δηλαδή την πρώτη του χρήση) και μια για μεγαλύτερους ή μικρότερους ηλικιακά, συναδέλφους  μηχανικούς ή μη το κτίριο συνήθως περνούσε απαρατήρητο παρακάτω θα επιχειρήσουμε σαν ύστατο φόρο τιμής στον πρώτο του ιδιοκτήτη (ιατρό Χ. Καρβούνη που εκτελέστηκε το Νοέμβρη του 1943 στο Μονοδένδρι, ένας από τους 118 Σπαρτιάτες)  να πραγματοποιήσουμε μια διαφορετική ανάγνωση για το κτίσμα, προφανώς λειψή και καθυστερημένη, αλλά πιθανώς σπόρος και οδηγός για αναγνώσεις άλλων παρόμοιων κτισμάτων.   Πολλά πράγματα, κτίσματα αλλά και άνθρωποι μοιάζουν αδιάφοροι μέχρι να κάνουμε μια πιο προσεκτική ανάγνωση γύρω από αυτά. Οι φόρμες και οι μορφές των κτιρίων είναι άψυχα, ωστόσο κάποια στιγμή σχεδιάστηκαν, κατόπιν κτίστηκαν και αποτελούν το προϊόν των επιλογών κάποιων έμψυχων όντων, των ανθρώπων που συντέλεσαν στη διαμόρφωσή τους. Στην περίπτωση λοιπόν της κλινικής Χ. Καρβούνη (έτος ανέγερσης 1933) κάποιοι άνθρωποι επέλεξαν μια σειρά χαράξεων που σπάνια συναντάμε σε πιο σύγχρονα κτίσματα. Οι χαράξεις γίνονται πρώτα στο χαρτί, κατόπιν περνούν σε μεγαλύτερη κλίμακα και μεταφέρονται στη γη (στο οικόπεδο). Υπάρχει στην κλινική Καρβούνη μια αρχική επιλογή που αποτελεί και μια από τις σημαντικότερες χαράξεις του κτίσματος. Ο ιδιοκτήτης γιατρός θέλει ένα κτίσμα με διπλή χρήση (κατοικία – κλινική) και τη διπλή αυτή ιδιότητα ο μηχανικός επιλέγει να εκφράσει διασπώντας τον κτιριακό όγκο και διαμορφώνοντας τις εισόδους του κτιρίου με τρόπο κατάλληλο ώστε να φιλοξενήσει τις ιδιαίτερες ανάγκες της κλινικής και της κατοικίας. Το χειρουργείο, η σημαντική και ιδιαίτερη λειτουργία της κλινικής διασπάται, τονίζεται ως ανεξάρτητος ισόγειος κτιριακός όγκος και  τοποθετείται  όπως αναφέρει ο κ. Γιαξόγλου στην ανατολική πλευρά (πίσω όψη) του κτιρίου ώστε να εξυπηρετεί παράλληλα τις ιδιαίτερες ανάγκες της υγιεινής που απαιτεί το χειρουργείο. Αξίζει να σημειωθεί πως στο βορεινό κομμάτι του ισόγειου όγκου του χειρουργείου βρισκόταν συνεχές υαλοστάσιο ημικυκλικής κάτοψης αρκετών μέτρων μήκους που πιθανότατα θα χάριζε άπλετο και σταθερό φωτισμό στις χειρουργικές επεμβάσεις.

Αλλά ας εστιάσουμε στους χειρισμούς, τις επιλογές και τις χαράξεις που πραγματοποιήθηκαν σε ένα γωνιακό οικόπεδο (για εμάς τους νεοέλληνες “οικόπεδο φιλέτο”) και θα παρατηρήσουμε μια δεύτερη διάσπαση του όγκου. Ο σχεδιαστής θέλοντας να τονίσει τη γωνία του κτιρίου (στον πιο κεντρικό δρόμο της πόλης) φροντίζει να διαταράξει για δεύτερη φορά τον κεντρικό όγκο του κτιρίου. Σε αυτή την περίπτωση διαμορφώνει το δώμα του κτιρίου με τρόπο ώστε το κτίριο να μοιάζει ότι αποτελείτε από δύο διώροφα άνισα κυβικά πρίσματα: ένα μεγάλο, αυτό του κυρίως κτιρίου και ένα μικρότερο και ψηλότερο, αυτό που σηματοδοτεί τη γωνία. Με αυτή τη διάσπαση το κτίσμα στις κεντρικές του όψεις μοιάζει να αποτελείται από δύο άνισους όγκους που ο ένας βρίσκεται μέσα στον άλλο. Αλλά εκτός από αυτή την διαταραχή στην κορυφογραμμή του κτιρίου με μια πιο προσεκτική ματιά στη γωνία της κλινικής των αρχών της δεκαετίας του 30 θα παρατηρήσει κανείς πως ο σχεδιαστής του έχει πραγματοποιήσει και άλλες μικρές ατασθαλίες.   

Οι μηχανικοί του μεσοπολέμου βρίσκονταν όχι μόνο ανάμεσα σε δυο πολέμους αλλά και ανάμεσα σε δυο τάσεις σχεδιασμού και κτισίματος. Από τη μια πλευρά βρίσκονταν οι αρχές του κλασσικού σχεδιασμού και της συμμετρίας, από την άλλη η σχολή του Bauhaus, το μπετόν αρμέ, η διαφορετικότητα και η ασυμμετρία. Εμφανή λοιπόν στην όψη της κλινικής του Χ. Καρβούνη τα διλήμματα και οι πρώτες μετατοπίσεις του σχεδιαστή από το κλασσικό στο μοντέρνο. Αν και η είσοδος στην οδό Παλαιολόγου βρίσκεται στο κέντρο της όψης δεν είναι τοποθετημένη στον άξονα συμμετρίας της, βρίσκεται μετατοπισμένη. Το ίδιο συμβαίνει και με τα μπαλκόνια και τα ανοίγματα. Αυτά του ορόφου διαφοροποιούνται με τα μεγαλύτερα σε μήκος και αριθμό να βρίσκονται στη γωνία των δρόμων και τα μικρότερα στην πλευρά όπου γειτνιάζει με το γειτονικό οικόπεδο. Οι μικρές ατασθαλίες, επιλογές αντισυμμετρίας συνεχίζονται και στην πλάγια όψη, της οδού Όθωνος Αμαλίας καθώς και στις υπόλοιπες όψεις, δίνοντας μια ασυνήθιστη ποικιλομορφία και ιδιαίτερη φροντίδα που περνά από τον κτιριακό όγκο στα επιμέρους στοιχεία (τζαμαρίες, κάγκελα, εσωτερικούς χώρους που δυστυχώς η συγγραφέας του κειμένου αγνοεί). Με τα παραπάνω ίσως δικαίως κάποιος να αναρωτηθεί για το πόσο συμβατικοί ή ασυμβίβαστοι για την εποχή τους αλλά και για τη δική μας ήταν ο σχεδιαστής, ο ιδιοκτήτης, ο κτίστης και οι τεχνίτες που συμμετείχαν για την κλινική Χ. Καρβούνη.

Αν κάποτε πριν από χρόνια σαν σπουδαστές, κάτοικοι, μηχανικοί δεν διαμαρτυρηθήκαμε για το ροζ χρώμα της του κτιρίου της νομαρχίας τώρα φαίνεται πως καλούμαστε να πληρώσουμε πολύ ακριβά εκείνη τη σιωπή μας. Το παραπάνω κείμενο προσπαθεί να δηλώσει την αντίθεση του στην καταπάτηση της νεώτερης πολιτιστικής μας κληρονομιάς χωρίς να επιρρίπτει ευθύνες (η ευθύνη είναι όλων μας) αλλά προσπαθώντας να κάνει κατανοητή σε όλους την αξία του κτιρίου της Κλινικής Χ. Καρβούνη.

Και φυσικά για να γλυτώσουμε και άλλα προσεχή ατυχήματα, την ώρα που θα βγείτε από την πολυκατοικία σας ρίξτε μια ματιά στην όψη, στη διάπλαση των όγκων της και φανταστείτε τον ιδιοκτήτη, το σχεδιαστή, τους τεχνίτες που την κατασκεύασαν και παρατηρείστε τις επιλογές και τις χαράξεις τους. Αν πάλι στο δρόμο για τον καφέ συναντήστε κάποιο “κουτί” σαν αυτό της παλιάς Νομαρχίας επαναλάβετε τη διαδικασία. Και προσοχή, αν δείτε ένα κτίσμα με κυκλικά τελειώματα στα μπαλκονάκια και στρογγυλής διατομής καγκελάκια, πριν το μπερδέψετε με τα κυκλικά μπαλκονάκια των εργολαβικών πολυκατοικιών με τους επαναλαμβανόμενους ορόφους βεβαιωθείτε ότι το κτίσμα δεν ανήκει στη γενιά του μεσοπολέμου».

με εκτίμηση,

Ανθή Κοσμά, Αρχιτέκτονας Μηχανικός ΔΠΘ, DEA ΕTSAM

Ανδρέας Μαριάτος, Αρχιτέκτονας Μηχανικός ΕΜΠ

Γιώργος Aγγελής , Αρχιτέκτονας Μηχανικός ΕΜΠ

Δήμητρα Πουλοκέφαλου, Αρχιτέκτονας Μηχανικός ΕΜΠ

Δροσιά Μολλά, Αρχιτέκτονας Μηχανικός ΕΜΠ

Ευθύμιος Μασούρας, Μηχανικός Έργων Υποδομής ΤΕΙ Αθήνας

Μαγδα, Χαμπάλογλου, Αρχιτέκτονας Μηχανικός ΔΠΘ, Μsc ΕΜΠ

Ναταλία Γκιαούρη, Αρχιτέκτονας Μηχανικός ΕΜΠ, Μsc UCL

Σπυρος Τζινιέρης, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Πανεπιστημίου Πατρών 

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s