Ελάχιστο… οι Λέξεις

flagΣχεδόν από εκείνο το Σαββατόβραδο των εγκαινίων σκέφτομαι να γράψω δυο λόγια για την έκθεση της Γεωργίας. Να βρω δηλαδή λίγες λέξεις με αφορμή τις εικόνες των σχεδίων, έτσι όπως τις είδα εκεί στα εγκαίνια, όλες μαζί, τη μια δίπλα στην άλλη. Το κειμενάκι του καταλόγου «Ανάμεσα στις γραμμές και τα γράμματα» τέλειωνε λέγοντας πως οι φιγούρες των σχεδίων μας προσκαλούν να αναζητήσουμε καινούργιες λέξεις, άλλες από αυτές των ποιημάτων που τις γέννησαν. Οι εικόνες πάντα θα έχουν ανάγκη τις λέξεις του ποιητή ή τις δικές μας λέξεις για να αποκτήσουν νόημα και ύπαρξη.

Πριν ψάξω για τις δικές μου λέξεις με αφορμή τις εικόνες προτίμησα σαν καλή συγγραφέας να ψάξω πρώτα για κανά δάνειο (φυσικά με υψηλό επιτόκιο κτλ κτλ πράγματα δηλαδή των καιρών μας, δάνειο που πιθανότατα να μην είμαι σε θέση να ξεπληρώσω, αλλά έτσι συμβαίνει….και πέφτεις στο δανεισμό). Οι δανεικές οι λέξεις θα προτιμήσω να πω πως ήρθαν άθελα τους, από τους επισκέπτες της έκθεσης. Ανάμεσά τους ξεχώρισαν οι παρακάτω: «έχουν γίνει με στυλό!», «μα σίγουρα;», «δεν έχει χρησιμοποιήσει αερογράφο; Χάρακα όμως δεν μπορεί..και οι τελίτσες;.πώς έχουν γίνει αυτές οι τελίτσες;», “έκανε τρεις μήνες”, «θα είχε από τα άλλα τα στυλό που έχουν λεπτή μύτη.» και παρά τα σχόλια η Γεωργία επιμένε «έχουν γίνει με στυλό bic».

Φυσικά αυτοί που είναι πιο πλούσιοι έχουν να σου δώσουν πιο πολλές και μεγαλύτερης αξίας λέξεις, «αχειροποίητα» είπε η κ. Χρόνη, δηλαδή σαν να μην τα έχουν φτιάξει ανθρώπινα χέρια και στον απόηχο των σχολίων μας συνεχίζαμε να κάνουμε βόλτες κοιτάζοντας και ξανακοιτάζοντας προσπαθώντας να κρατήσουμε στη μνήμη μας όσες πιο πολλές εικόνες γινόταν.

Και επειδή οι δανειστές ως γνωστό ζητάνε τα λεφτά τους πίσω, θα κάνω μια προσπάθεια μήπως βρω και εγώ δυο λέξεις.

Όσο και αν έστυψα τη μνήμη μου κανείς δεν είπε τουλάχιστον στην αρχή, στα πρώτα του σχόλια για το τί συμβόλιζαν οι εικόνες των σχεδίων. Μοιάζει σχεδόν απίθανο αλλά όλες οι εκφράσεις, οι λέξεις μιλούσαν για το πώς τα έφτιαξε, το στυλό, τους χάρακες, τα χέρια, το αχειροποίητο, για τον τρόπο, τον τρόπο με τον οποίο φτιάχτηκαν οι γραμμές των σχεδίων. Εν τέλει όλοι μιλούσαν όχι για το τί, τί έδειχναν, τί απεικόνιζαν, αλλά για το πώς φτιάχτηκαν με ποιο τρόπο χαράχτηκαν οι εικόνες, μα πώς; Ο θαυμασμός προέκυπτε από το μέσο, την τεχνική και κυρίως θα λέγαμε από το ξάφνιασμα, την έκπληξη για το πώς το κοινό αυτό μέσο, το στυλό, κατάφερε να γεννήσει αυτά σχέδια, τις υφές, τις αραχνοΰφαντες γραμμές που έμοιαζαν σαν να μην ήταν φτιαγμένες από ανθρώπινο χέρι. Το ελάχιστο εδώ δεν ήταν στο μέγεθος των εικόνων όπως νόμιζα όταν έμαθα τον τίτλο της έκθεσης, αλλά στα ελάχιστα μέσα με τα οποία έγιναν αυτά τα σχέδια, ελάχιστα που όταν όμως εξαντλούν τις δυνατότητες τους παύουν να είναι ελάχιστα, μεταμορφώνονται σε μέσα και μάλιστα σε κάποια από τα πιο δυνατά.

Αν ο J. Dewey προτείνει και παροτρύνει στο θεατή για την κατανόηση του έργου τέχνης να τοποθετηθεί νοερά στη θέση του καλλιτέχνη κατά τη διαδικασία της δημιουργίας του έργου, να κατανοήσει δηλαδή το έργο όχι από τη μορφή και το τελικό του αποτέλεσμα αλλά να προσπαθώντας να φανταστεί πώς αυτό έγινε, τότε στην περίπτωση των σχεδίων της Γ. Μουρίκη αυτή η τοποθέτηση έγινε αβίαστα και αυθόρμητα. Χωρίς δυσκολία όλοι εμείς οι θεατές προσπαθήσαμε να φανταστούμε τις γραμμές της Γιωργίας. Οι γραμμές λοιπόν μεταφέρουν την ιστορία της γέννησής τους, το πώς, ένα πώς σε αυτή την περίπτωση δύσκολο να το φανταστεί κάποιος. Δηλαδή είναι δυνατό το στυλό να φτιάξει τόσο λεπτές γραμμές, πιο αχνές και από αυτές του μολυβιού; Όποια ερώτηση και αν διαλέξεις από αυτές που ακούστηκαν οι περισσότερες ξεκινούσαν από τις γραμμές και στη δεξιοτεχνία με τις οποίες αυτές χαράχτηκαν. Φυσικά όλα τα παραπάνω τα περιέγραψε πιο περιεκτικά η κ. Χρόνη στον κατάλογο της έκθεσης λέγοντας”«Το ελάχιστο» της Γεωργίας Μουρίκη διαφαίνεται και ως παράγωγο της γραμμής, ως σημείο, το οποίο καθίσταται ορατό με την κίνηση της γραμμής που εκμηδενίζει την ακινησία του.» Η ακινησία δηλαδή της γραμμής του σχεδίου εκμηδενίζεται όταν γίνεται ορατή αυτή η κίνηση της γραμμής που μας συνδέει εκτός των άλλων με την παραγωγή της γραμμής. Μια και η γραμμή πάντα θα θυμίζει τον τρόπο, την κίνηση και τη δύναμη εκείνη του χεριού, του μέσου με το οποίο χαράχτηκε, γιατί είναι το σημάδι μιας δύναμης σε μια επιφάνεια.

Ψάχνοντας όμως τα σημάδια, στα σημάδια από στυλό, εκτός από το τεχνικό κομμάτι στο κέντρο της έκθεσης, σε ένα τραπέζι πινγκ πονγκ βρισκόταν άλλα μικρότερα χαρτάκια, οι δοκιμές. Οι δοκιμές, τα δοκιμαστικά, τα δοκίμια, κατά παράδοξο τρόπο δεν ήταν γεμάτα από μουτζούρες ή αναποφασιστικότητα όπως πολλές φορές συμβαίνει στις δοκιμές. Μου φάνηκε παράξενο, αλλά κατόπιν επί του θέματος πάλι κατέφυγα στις τράπεζες, μια αξιόπιστη και φερέγγυα «Η γραμμή της – ευθεία, καμπύλη και σπανιότερα τεθλασμένη – αποκτά έναν ιδιαίτερο δυναμισμό» κ. Χρόνη. Το χειροποίητο, οι στρώσεις, το σχεδόν κεντητό, η έλλειψη αναποφασιστικότητας, ή ακόμα ο σχηματισμός χωρίς περιστροφές. Πιθανολογώντας κατέληξα σε ένα σενάριο πραξιολογίας: πως μετά από κάποιες πρώτες αχνές γραμμές η καλλιτέχνης ξεκινά χαράζοντας πιο βαθιά ή πως συνεχίζοντας αχνά και χαράσσοντας και ξαναχαράσσοντας, άλλοτε αχνά, άλλοτε πιο έντονα καταφέρνει ολοκληρώνει σταδιακά το «κέντημα»…και ίσως θα μπορούσαμε να πούμε πως με αυτή την τεχνοτροπία το στυλό σε αφήνει να κάνεις λάθος, σου δίνει τη δυνατότητα για δοκιμή και για πείραμα.

Μόνο μετά από ερώτηση ο κ Βουκίδης είπε πως το αγαπημένο του έργο ήταν οι φιγούρες των προσώπων που σχηματιζόντουσαν από το φόντο ενός νέφους.

Ανθή Κοσμά

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s